کتاب مردمنگاری در آموزش نوشته دیوید میلز و میسی مورتون، با ترجمه نوگل روحانی و مقدمهای از دکتر نعمتالله فاضلی، در هشت فصل روششناسی کاملی از مردمنگاری و تحقیق کیفی در محیطهای آموزشی است.
مردمنگاری تنها مجموعهای از روشهای گردآوری داده نیست؛ شیوهای است برای دیدن، بودن، اندیشیدن و نوشتن درباره جهان اجتماعی. «مردمنگاری در آموزش» خواننده را با این شیوه پژوهش و ظرفیتهای آن برای فهم تجربههای آموزشی آشنا میکند و نشان میدهد چگونه میتوان از دل زندگی روزمره در مدرسه، دانشگاه و دیگر محیطهای یادگیری، به بینشهایی عمیقتر درباره آموزش دست یافت. دیوید میلز و میسی مورتون با بهرهگیری از نمونههای متنوع، از طراحی پژوهش و ورود به میدان تا مشاهده مشارکتی، یادداشتهای میدانی، تحلیل، اخلاق پژوهش و نگارش مردمنگارانه را بررسی میکنند. آنان همچنین به تحولات تازه مردمنگاری، صورتهای نوین میدان پژوهش و رابطه پیچیده پژوهشگر با کسانی که مطالعه میکند میپردازند. این کتاب، بهجای ارائه دستورالعملی قالبی، خواننده را به پرورش «تخیل مردمنگارانه»، بازاندیشی درباره موقعیت خود و ایجاد همدلی با شیوههای متفاوت زیستن و دانستن دعوت میکند؛ رویکردی که مردمنگاری را به ابزاری زنده برای فهم پیچیدگیهای آموزش بدل میسازد. این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران علوم تربیتی، انسانشناسی، جامعهشناسی و دیگر حوزههای علوم اجتماعی، همچنین معلمان و آموزشگرانی نوشته شده است که میخواهند از مردمنگاری برای فهم عمیقتر تجربهها و محیطهای آموزشی بهره بگیرند.
قسمتی از مقدمه دکتر نعمتالله فاضلی:
سخن گفتن از مردمنگاری همیشه برایم دلپذیر بوده است؛ بهویژه هنگامی که موضوع، مردمنگاری آموزشی باشد. این حوزه از مردمنگاری را حتی بیش از دیگر جلوههای آن دوست دارم؛ زیرا هم معلمم و هم مردمنگار، و بیش از همه، پژوهشگری هستم که سالهاست در جستوجوی پلها و پیوندهای میان مردمنگاری و معلمی است. اگر شما اکنون این کتاب را در دست گرفتهاید و میخوانید، احتمالاً یا معلم هستید، یا مردمنگار، یا دستکم دغدغهٔ آموزش و زندگی مدرسه را دارید. شاید همین علاقهٔ مشترک است که ما را کنار هم قرار داده است: علاقه به شناختن، یافتن و ساختن پیوندهای بیشتر میان مردمنگاری و آموزش؛ پیوندهایی که بتوانند به ساختن جهانی انسانیتر کمک کنند. جهانی که در آن معنای زندگی و تجربهٔ زیسته انسانها، بهویژه معلمان و دانشآموزان، اهمیت داشته باشد؛ جهانی که همهچیز در آن به قدرت، سیاست، پول و اقتصاد فروکاسته نشود. این خواسته، در نگاه نخست، ساده و طبیعی به نظر میرسد؛ اما تحقق آن چندان ساده نیست. کاش فاصلهٔ میان خواستن و توانستن در اینجا کمتر بود…
نکتهٔ مهمی که درباب مردمنگاری آموزشی و ترجمه این کتاب باید در نظر بگیریم، بهنگام بودن و ضرورت ترجمهٔ آن برای مطالعات آموزش در ایران است. در دههٔ اخیر ما شاهد رونق گرفتن پژوهشهای کیفی در مطالعات آموزش در ایران هستیم. پژوهشهای مردمنگارانه هم بخشی از جریان کیفیگرا است. به تعبیر لینکلن و دنزین (۲۰۰۵) ما شاهد یک «لحظه» در پژوهشهای فرهنگی و اجتماعی و آموزشی در جهان هستیم و این لحظه چند دهه است که شکل گرفته و اکنون در ایران هم میتوان آن را دید. به گمانم گسترش مردمنگاری آموزشی در مطالعات آموزش در ایران، «لحظهٔ» مهمی برای نهاد مدرسه و آموزش و همچنین محققان آموزشی تواند بود. منظور لینکلن و دنزین هم از لحظه، صرفاً یک دوره زمانی نیست؛ بلکه بزنگاهی تاریخی است که در آن شیوهای از دیدن، اندیشیدن و پژوهش کردن دستخوش تغییر میشود. این نکته برای مردمنگاری اهمیت ویژهای دارد. مردمنگاری فقط مجموعهای از فنون گردآوری داده نیست که بتوان آن را یکبار آموخت و سپس به کار بست. مردمنگاری، در معنای عمیقتر خود، شیوهای از دیدن و بودن در جهان است. تجربهٔ میدان، مواجهه با انسانها و شنیدن روایتهای آنها میتواند پژوهشگر را تغییر دهد؛ گاهی چنان که پس از آن، دیگر نمیتواند جهان را به همان شکل پیشین ببیند.
همچنین در نظر بگیریم که گسترش پژوهشهای کیفی و تا حدی هم شروع رونق گرفتن مردمنگاری میتواند زمینهای برای گسترش روشهای تلفیقی و ترکیبی باشد. امروزه ما در پایان نزاع میان کمیگراها و کیفیگراها هستیم و جهان علم به این اجماع رسیده است که روشهای ترکیبی و متناسب با مسئلهٔ تحقیق بهترین راهبرد است. بنابراین، «لحظهٔ کیفی» یا «لحظهٔ مردمنگارانه» کنونی، نفی گذشته نیست. ما میدانیم هر لحظهٔ تاریخی چیزی از گذشته را با خود حمل میکند، اما همزمان امکانهای تازهای برای دیدن و فهمیدن جهان میگشاید. بنابراین، لحظههای پیشین از میان نمیروند. آنها همچنان در زمان حال حضور دارند؛ گاهی به شکل میراثی که از گذشته باقی مانده است و گاهی به صورت شیوههایی که پژوهشگران همچنان به کار میبرند یا در برابرشان موضع میگیرند.
فهرست:
پیشگفتار: شهامت مردمنگارانه (دکتر فاضلی)
مقدمه: تربیت تخیل
فصل اول: خواندن مردمنگاری، نوشتن مردمنگاری
فصل دوم: مردمنگاری طراحیشده، مردمنگاری اتفاقی
فصل سوم: ورود به میدان آموزشی: روابط، عمل متقابل و مسئولیتها
فصل چهارم: بودن، دیدن، نوشتن: نقش یادداشتهای میدانی
فصل پنجم: زمانههای نو، مردمنگاریهای نو
فصل ششم: حالا چه باید بکنم؟ معناسازی مردمنگارانه
فصل هفتم: وقتی مردمنگاری تفاوت ایجاد میکند
فصل هشتم: باز هم نوشتن: انتقال بینشهای مردمنگارانه
مؤخره: مردمنگاری روزمره
