مراقبت و صلح
مجموعه دوجلدی آثار نل نادینگز
آیا می‌توان بدون پرورش همدلی، مسئولیت‌پذیری و توجه به دیگری، از آموزش انسانی و جامعه‌ای صلح‌آمیز سخن گفت؟ مدرسه چگونه می‌تواند فراتر از انتقال دانش و سنجش موفقیت تحصیلی، به فضایی برای آموختن مراقبت، گفت‌وگو و همزیستی تبدیل شود؟
مجموعه دوجلدی «مراقبت و صلح» شامل دو اثر مهم نل نادینگز، فیلسوف برجسته تعلیم‌وتربیت و از نظریه‌پردازان اصلی اخلاق مراقبت، تلاشی است برای پاسخ به این پرسش‌ها. این دو کتاب، با وجود تفاوت در موضوع و دامنه بحث، از یک بنیان فکری مشترک سرچشمه می‌گیرند: اینکه آموزش نباید تنها به پرورش ذهن محدود بماند، بلکه باید انسان‌ها را برای زیستن مسئولانه با یکدیگر و ساختن جهانی انسانی‌تر آماده کند.
جلد اول: مراقبت در مدرسه: چگونه اخلاق مراقبت آموزش را متحول می‌کند؟
نادینگز در کتاب «مراقبت در مدرسه» ساختارهای متعارف آموزش را به پرسش می‌گیرد و نشان می‌دهد که چگونه تأکید بیش از اندازه بر برنامه‌های درسی، رقابت تحصیلی و معیارهای استاندارد موفقیت می‌تواند رابطه انسانی میان معلم و دانش‌آموز را به حاشیه براند. او از مدرسه‌ای دفاع می‌کند که در آن مراقبت، نه فعالیتی فرعی یا صرفاً احساسی فردی، بلکه اصلی بنیادین در سازمان‌دهی آموزش باشد.
در چنین مدرسه‌ای، دانش‌آموز تنها دریافت‌کننده دانش نیست؛ انسانی است با نیازها، عواطف، تجربه‌ها و روابطی که باید جدی گرفته شوند. نادینگز افق آموزش را از کلاس درس فراتر می‌برد و مراقبت از خویشتن، نزدیکان، دیگر انسان‌ها، طبیعت، جهان ساخته بشر و حتی ایده‌ها را بخشی از تربیت انسانی می‌داند.
جلد دوم: آموزش برای صلح: چگونه به «جنگ» عشق می‌ورزیم و از آن نفرت پیدا می‌کنیم؟
نادینگز در کتاب «آموزش برای صلح» نگاه خود را از روابط انسانی در مدرسه به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زندگی جمعی گسترش می‌دهد: جنگ و خشونت. او می‌پرسد چرا جنگ، با وجود رنج و ویرانی گسترده‌اش، همچنان می‌تواند برای انسان‌ها جذاب یا توجیه‌پذیر باشد.
کتاب با بررسی ریشه‌های فرهنگی، روان‌شناختی، تاریخی و تربیتی جنگ، از ملی‌گرایی افراطی و تعصب تا قهرمان‌سازی از خشونت و برداشت‌های سنتی از مردانگی، نشان می‌دهد که آموزش چگونه می‌تواند در بازتولید این نگرش‌ها یا به چالش کشیدن آن‌ها نقش داشته باشد. نادینگز صلح را فراتر از نبود جنگ می‌فهمد و بر پرورش تفکر انتقادی، همدلی، گفت‌وگو، توجه به رنج دیگران و مسئولیت اخلاقی تأکید می‌کند.
دو کتاب، یک افق مشترک
اهمیت قرار گرفتن این دو اثر در کنار یکدیگر، در پیوند میان اخلاق مراقبت و آموزش صلح است. «مراقبت در مدرسه» به بنیان‌های روابط انسانی و اخلاقی در تربیت می‌پردازد و «آموزش برای صلح» نشان می‌دهد که این بنیان‌ها چگونه می‌توانند به بازاندیشی در نگرش ما به خشونت، جنگ و همزیستی یاری رسانند.
این مجموعه، خواننده را دعوت می‌کند تا آموزش را نه صرفاً ابزاری برای کسب دانش و موفقیت فردی، بلکه فرصتی برای پرورش انسان‌هایی بداند که توانایی مراقبت از خود، توجه به دیگری، نقد خشونت و مشارکت در ساختن جهانی صلح‌آمیزتر را دارند.
«مراقبت و صلح» برای معلمان، مدیران مدارس، دانشجویان و پژوهشگران علوم تربیتی، والدین، فعالان صلح و همه کسانی که دغدغه آموزش انسانی‌تر و آینده‌ای عادلانه‌تر دارند، مجموعه‌ای ارزشمند و تأمل‌برانگیز است.
نویسنده: نل نادینگز
مترجم هر دو کتاب: نوگل روحانی
ناشر: نشر همرخ
