گزارش رونمایی از «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» در کتابخانه ملی ایران

گزارش رونمایی از «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» در کتابخانه ملی ایران

نشست رونمایی از دو کتاب «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه»، نوشته جواد رنجبر درخشیلر، روز ۱۹ آبان ۱۴۰۵ با همکاری نشر همرخ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی، خانه اندیشمندان علوم انسانی، و شرکت سبز زیور، در اندیشگاه فرهنگی کتابخانه ملی ایران برگزار شد. در این نشست، که با میزبانی خانم دکتر مهتاب حاجی‌محمدی اداره می‌شد، استاد میرجلال‌الدین کزازی، استاد سیدمحمد بهشتی، دکتر ابراهیم صحافی، دکتر مجتبی مقصودی، دکتر بهرام پروین گنابادی و دکتر مصطفی سلطانی‌نژاد درباره جایگاه شاهنامه در فرهنگ ایرانی، شیوه‌های آشنایی کودکان با آن و نسبت حماسه با مسائل و پرسش‌های امروز سخن گفتند.

دو کتاب رونمایی‌شده از دو مسیر به یک موضوع مشترک می‌پردازند: چگونه می‌توان شاهنامه را از محدوده مطالعه صرفاً ادبی بیرون آورد و آن را در تربیت فرهنگی، فهم تاریخی و اندیشیدن درباره زمانه حاضر به کار گرفت؟ «با کودکان شاهنامه بخوانیم» بر آشنایی نسل نو با روایت‌ها و ارزش‌های شاهنامه تمرکز دارد و «حماسه و زمانه» امکان گفت‌وگوی میان متن حماسی و پرسش‌های معاصر را پیش می‌کشد.

استاد کزازی: شاهنامه یکی از بنیادهای هویت فرهنگی ایران است
میرجلال‌الدین کزازی در سخنان خود بر پیوند عمیق شاهنامه و شناخت ایران تأکید کرد و این اثر را از مهم‌ترین پشتوانه‌های ماندگاری زبان و فرهنگ ایرانی دانست. او در آغاز سخنانش توضیح داد که به دلیل دیر رسیدن کتاب‌ها فرصت مطالعه کامل آن‌ها را نداشته و از همین رو درباره محتوای آثار داوری نمی‌کند. بخش اصلی سخنرانی کزازی به پیوند جغرافیا، تاریخ و فرهنگ ایرانی، به‌ویژه جایگاه آذربایجان در میراث ایران اختصاص داشت. او با اشاره به روایت‌ها و نشانه‌های تاریخی، از جمله آتشکده آذرگشسب، بر اهمیت شناخت ریشه‌های فرهنگی و تاریخی این سرزمین تأکید کرد و در پایان از کوشش‌های فرهنگی نویسنده قدردانی کرد.

استاد بهشتی: برای آینده به روایتی زنده و امیدآفرین نیاز داریم
سیدمحمد بهشتی سخنانش را با تمایز میان «کلان‌روایت پیروزی» و «کلان‌روایت شکست» سامان داد. او با اشاره به دگرگونی نگاه ایرانیان به گذشته، به‌ویژه پس از جنگ‌های ایران و روس، گفت که جامعه برای کنشگری و ساختن آینده به روایتی نیاز دارد که در آن خود را صاحب نقش و توانایی بداند. از نظر او شاهنامه در صورت‌بندی چنین روایتی جایگاهی تعیین‌کننده داشته است. بهشتی همچنین بر ضرورت «معاصرشدن» میراث فرهنگی تأکید کرد: نو شدن نه با بریدن از ریشه‌ها حاصل می‌شود و نه با ایستادن در برابر هر تغییر، بلکه به تداوم پیوند ریشه‌ها با نیازها و شرایط تازه وابسته است. او پرداختن نویسنده به کودکان را نشانه توجه به آینده و استمرار زندگی فرهنگی دانست.

استاد صحافی: شاهنامه را باید در تاریخ اندیشه نیز خواند
ابراهیم صحافی با تأکید بر اینکه از منظر پژوهش اندیشه به موضوع می‌نگرد، از نقش ادبیات فارسی در حفظ و انتقال اندیشه ایرانی سخن گفت. او شاهنامه را افزون بر یک شاهکار ادبی و حماسی، حامل حافظه و تجربه تاریخی ایرانیان توصیف کرد. صحافی با اشاره به دگرگونی‌های تاریخ اندیشه و نسبت «تدبیر» و «تقدیر»، خواستار آن شد که متون ادبی تنها از دید صنایع و ویژگی‌های زبانی بررسی نشوند. او بر ظرفیت گسترده شاهنامه برای پژوهش میان‌رشته‌ای در حوزه‌های اندیشه سیاسی، تاریخ، هنر و فرهنگ تأکید کرد و گفت چنین اثری شایسته مطالعات نهادی و گسترده است.

استاد مقصودی: دو کتاب از آشتی با میراث تا نوآوری در آموزش سخن می‌گویند
مجتبی مقصودی، با اشاره به آشنایی دیرینه خود با نویسنده، مجموعه‌ای از ویژگی‌های مشترک دو کتاب را برشمرد: تلاش برای بازپیوند با تاریخ و فرهنگ ایران، نگاه انتقادی به روش‌های متعارف، توجه به کودکان به‌عنوان مخاطبانی کمتر دیده‌شده، اهتمام به نظریه‌پردازی بومی و انتقال حس تعلق فرهنگی. او همچنین طراحی جلد و عناصر تصویری «با کودکان شاهنامه بخوانیم» را مورد توجه قرار داد و از تلاش ناشر برای استفاده از امکانات تازه، از جمله کدهای دسترسی به محتوای مکمل، قدردانی کرد.

استاد پروین گنابادی: آموزش شاهنامه به کودکان نیازمند روش است
بهرام پروین گنابادی با یادآوری تجربه‌های کودکی و اثرگذاری قصه‌گویی و کتاب‌های مصور، بر نقش روایت جذاب و محیط مناسب در علاقه‌مند کردن کودکان به شاهنامه تأکید کرد. او از این منظر به «با کودکان شاهنامه بخوانیم» پرداخت و اهمیت آن را در کنار هم گذاشتن ضرورت نظری آموزش شاهنامه و پیشنهادهایی برای عمل دانست. پروین گنابادی درباره «حماسه و زمانه» نیز به ظرفیت رویکرد میان‌رشته‌ای و بازخوانی متون کلاسیک در پرتو پرسش‌های معاصر اشاره کرد. به گفته او خواندن دوباره شاهنامه، سیاست‌نامه و دیگر آثار ماندگار باید همراه با نگاه انتقادی باشد. او پیشنهاد کرد هر دو کتاب در نشست‌های تخصصی نقد و بررسی شوند تا امکان ادامه و گسترش بحث فراهم شود.

استاد سلطانی‌نژاد: آشنایی با اسطوره‌ها می‌تواند حس مسئولیت نسبت به سرزمین را تقویت کند
مصطفی سلطانی‌نژاد شاهنامه را بستری برای تقویت پیوند نسل جوان با سرزمین و میراث فرهنگی خود دانست. او با یادآوری روایت‌هایی از پرورش و بالیدن پهلوانان و پادشاهان اساطیری در دامان طبیعت، به‌ویژه کوه البرز، توضیح داد که جغرافیا در شاهنامه تنها پس‌زمینه داستان نیست و در شکل‌گیری هویت شخصیت‌ها نیز سهم دارد. او سپس این موضوع را به دغدغه‌های محیط‌زیستی امروز، از فرسایش خاک تا منابع آب و حفاظت از طبیعت، پیوند زد و بر ضرورت انتقال مسئولانه داستان‌های شاهنامه به زبان مناسب کودکان و نوجوانان تأکید کرد.

شاهنامه؛ متنی برای خواندن، اندیشیدن و گفت‌وگو
آنچه در سخنان شرکت‌کنندگان برجسته بود، ضرورت عبور از تجلیل صرف از شاهنامه و فراهم‌کردن امکان مواجهه زنده با آن بود؛ مواجهه‌ای که از روایت برای کودکان آغاز می‌شود و تا بحث‌های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و نظری امتداد می‌یابد. رونمایی از «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» فرصتی شد تا درباره شیوه انتقال این میراث به نسل‌های آینده و امکان خواندن آن در نسبت با مسائل امروز گفت‌وگو شود.

در میان برنامه پیام‌های تصویری و کتبی استادان و صاحب‌نظران دیگری نیز پخش شد از جمله پیام‌های کتبی از استاد محمود دولت‌آبادی، خانم دکتر ژاله آموزگار، آقای دکتر موسی غنی‌نژاد و نیز پیام‌های تصویری از استاد محمدجعفر یاحقی و دکتر شروین وکیلی.

نهایتاً آقای دکتر جواد رنجبر درخشیلر نیز در سخنانی کوتاه از سخنرانان، ناشر و حضار در جمع تشکر کردند و آقای آریاز خوشخو، کودک پنج سالهٔ هنرمند و شاهنامه‌خوان، ابیاتی از شاهنامه را برای این جلسه اجرا کردند و مورد تشویق حاضران قرار گرفتند.

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۲

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۳

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۴

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۵

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۶

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۷

رونمایی «با کودکان شاهنامه بخوانیم» و «حماسه و زمانه» - ۸