به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی
احمد راسخی لنگرودی | ۱۴۰۵/۰۸/۲۸
چندی پیش از قضا سروکارم با شهری افتاد منحصر به فرد و دیدنی. جان میداد برای تورهای گردشگری در یک روز بهاری. نامش بود کتاب. شهری متفاوت با سایر شهرها. وقتی وارد آن شهر شدم انگار عقربههای ساعت بیش از چند صد سال به جلو رفته بود؛ شهری باز و گشوده به روی جهانهای دیگر.
ورودی شهر تندیسی از انسان قرار داشت که در حال کتاب خواندن است. از سرش به جای مو خوشههای گندم روییده بود. این تندیس را از سنگ تراشیده بودند؛ بسیار بزرگ، زیبا و دیدنی، از دور تا آنجا که چشم کار میکرد این تندیس دیده میشد. از آن میشد حدس زد که این شهر چگونه شهری است. مردمانش به چه کاری مشغولند.
آنچه که در داخل شهر دیده میشد بیگانه با تابلوی ورودی شهر نبود. به این معنا که همه شهروندانش در کار کتاب بودند. سر و کارشان از این چند حالت بیرون نبود: در کمال صلح، یا کتاب میخواندند، یا کتاب با خود حمل میکردند، یا کتاب به چاپ میرساندند، یا درباره محتویات کتاب به بحث و گفتگو میپرداختند. باری، هر آنچه آرزوی نویسنده و ناشر و خواننده است در این شهر یکجا به وقوع پیوسته بود. همه توجهات شهروندان معطوف خواندن و بالا بردن سطح دانش بود.
هر خیابانی بیاستثنا چند تا کتابفروشی داشت که نیازهای شهروندان آن خیابان را تأمین میکرد. همه فعال و پرتحرک. کتابفروشیهای عمده و بزرگتری هم در سطح شهر قرار داشت که کتابهای نایاب را به مشتریانش عرضه میکرد. در این کتابفروشیها هر کتابی که میخواستی بود؛ از علوم عقلی گرفته تا علوم نقلی و انسانی.
بازار کتاب در این شهر چه جلوه و رونقی داشت، چندان که بیا و ببین. جلوی کتابفروشیها مثل داروخانهها و اغذیهفروشیها شلوغ بود. عطش خرید کتاب همه شهر را پر کرده بود. بیشتر سفارشات حول محور کتاب دور میزد. در هر کوی و برزنی همه از کتابهای خوب و تازه سخن میراندند. کتابی در قفسه کتابفروشیها خاک نمیخورد. نیامده میرفت در دست مشتری. یعنی همان خانه اصلی. تیراژهای کتاب همه هزار هزار و قیمتها قابل قبول و نه چندان بالا. دست تشنگان خواندن، کیسههای نایلونی کتاب بود که با شتاب روانه خانه میشدند. دیجیکالاها کتاب بار صندوق خود میکردند و به در خانهها میبردند. در هر خانهای کتابخانه بود. خانه بیکتابخانه در حکم خانه بیشناسنامه میآمد. این شناسنامه فرهنگی نشان میداد که اعضای خانواده کیستند و به چه چیزهایی میاندیشند و چه اوراقی از این جهان هستی را خواندهاند. هر قدر بر تعداد کتابهای خانه اضافه میشد اعضای خانه بیشتر بر خود میبالیدند و بر دیگران فخر میفروختند.
فروشندگان دورهگرد در کوچه و خیابان پیوسته داد میزدند: کتاب، کتاب! متقاضیان هم بابتش پولهای کلان میپرداختند. خانه نویسندگان مانند مطب پزشکان همیشه شلوغ بود. این تعداد نرفته تعداد دیگری میآمدند.
در گوشهگوشه پارکها و فضاهای باز شهر محافل کتابخوانی برپا بود. یکی میخواند و الباقی گوش میدادند و در پایان گاه نقد و نظری ارزانی نویسندهاش میکردند. آموزندهترین عبارات قلمی نویسندگان در تابلوهای تبلیغاتی شهر به نمایش میرفت. توجه عابران را به خود جلب میکرد.
در حاشیه شهر گوشهنشینانی دیده میشدند که جهل سراپای وجودشان را فرا گرفته بود. اینان سروکاری با خواندن نداشتند. عمری را بدون کتاب سر کرده بودند. خانهشان فاقد کتابخانه یعنی شناسنامه فرهنگی بود. در عوض در گوشهای از خانه در بستههایی، پر بود از داروهای تجویزی پزشک که به درمان جسمشان میآمد. همه شاکی، نالان و فروافسرده.
در مرکز شهر عمارت مجللی قرار داشت به نام «خانه کتاب» که زبدهترین کارشناسان فرهنگی به جویندگان کتابهای خوب به طور شبانهروزی مشاوره میدادند. بهترین کتابها در آنجا امتیازبندی میشد و در معرض نمایش قرار میگرفت. در این خانه هر از گاه به مناسبت، نویسندگان دور هم جمع میشدند برای گپ و گفت و تبادل نظرات. در خانه کتاب نویسندگان در یک قاب، تصویری دیدنی از خود به نمایش میگذاشتند. ضمن اینکه نویسنده و خواننده در چنین جایی به هم میرسیدند و امضایی از سوی صاحب اثر به رسم یادگاری بر صفحه نخست کتاب خوانندهای مینشست. بخشی از امتیازات شهر را همین خانه کتاب تشکیل میداد. اگر نبود چنین خانهای شهر گویی چیزی کم داشت. نقطه امید شهروندان به سرپا بودن همین خانه بود.
جوانی را نیمه شب به خانه کتاب آورده بودند که به علت نخواندن کتاب از ذهن درد مینالید. ذهنش درد گرفته بود. از شدت درد به خود میپیچید. به عالم و آدم میتاخت. بلافاصله برده بودنش در سالن کتابخوانی برای تزریق چند صفحه خواندنی.
در فاصله یک صد متری خانه کتاب، موزهای بسیار بزرگ و زیبا وجود دارد که نمونهای از آثار نفیس و مجسمههای نویسندگان بزرگ را به نمایش میگذارد. در آن میتوان تندیس خالقان آثار برجسته را در رشتههای مختلف مشاهده کرد. این مجسمهها را به پاس بزرگداشت نویسندگان بزرگ و چهرههای درخشان فرهنگی بر پا داشتهاند.
در حال پرسهزدن در این شهر دیدنی بودم که دیدم جماعتی سوگوار نعشی را بر روی دستان سراسیمه میبرند. به موازات نعش، ستونی از آثار مکتوب نیز با او میرفت. نشانی از نویسنده بودن آن نعش که بر روی دستان میرفت. از باب احترام چند قدمی با جماعت همراه شده بودم که داروی بیهوشی اثرش را از دست داد؛ چشمم به اتاق ریکاوری افتاد. دیگر نه از این نعش خبری بود و نه از آن شهر دیدنی و گردشگری!
