نسخههای خطی امروزه یکی از منابعِ ارزشمندی هستند که میتوانند اطلاعات و آگاهیهای ما را از گذشتههای دور که اغلب چندان دانشی وجود ندارد، بیشتر کند. این نسخهها یاریسانِ پژوهشگرانِ تاریخاند. یافتن، شناسایی و معرفی و تصحیحِ این متونِ ارزشمند، افزون بر اهمیتِ نسخهشناسی ما را در شناختِ مفاهیمِ تاریخی بسیار کمک میکنند و حتی سطر سطرِ این متونِ قدیمی میتواند برخی قفلهای به ظاهر ناگشودنی گذشتههای دور را باز کند و پرده از اسراری نامکشوف را بردارد.
دو رسالۀ بسیار ارزشمند که تا کنون تدوین و تصحیح نشده بودهاند و تا کنون از نگاه تیزبین پژوهشگرانِ دورۀ قاجاریه دور بوده و در همۀ این سالها در گوشهای از یک کتابخانۀ عمومی منتظرِ دستانی بودهاند تا آن را بردارد و غبار روزگارِ گذشته از روی بردارد و تصمیم به تدوین و تصحیحِ آن گرفته شود.
نسخۀ خطی یگانهای در کتابخانۀ مرکزی شهرِ اراک وجود دارد که شاملِ دو رسالۀ خطی و دستنویس با جوهرِ مشکی است. این دو رساله به اصول و قواعدِ نظامی در دورانِ حکومتِ دومین شاه قاجاری، فتحعلیشاه قاجار میپردازد. متأسفانه نمیتوان بهطور دقیق دریافت که کاتبِ نسخه همان فردِ نویسنده است، هرچند به نظر میرسد هر دو یک نفر باشند. در پایانِ هر دو رساله مانندِ اغلبِ رسالهها نامی از نویسنده یا کاتب درج نشده است. تنها از مفاهیمِ یادداشتها و احکامِ روزانۀ هر دو رساله پی میبریم که نویسنده صاحبمنصبی نظامی است. در رسالۀ نخست، در محرمِ سال ۱۲۳۷ مهگانی او سمتِ ژنرال آجودانی افواج لشکرِ قاجاری را دارد و در رسالۀ دوم در رجب سالِ ۱۲۴۴ مهگانی – به فاصلۀ هفت سال بعد – مسؤولیتِ تعلیم و آموزشِ فوجِ عراق (سلطانآباد) را عهدهدار است.
این دو رساله به کوشش یوسف نیکفام، نویسنده و پژوهشگر، در این کتاب گردآوری شدهاند.
